ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ‘ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ 2.32 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2017-18 ਤੋਂ 2024-25 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੁੱਲ 6811.94 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਔਸਤਨ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਖਰਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ਲੌਂਡਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਜਟ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਖਰਚਾ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਬਜਟ
ਸਾਲ 2017-18 ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ‘ਤੇ 294.86 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜੋ 2018-19 ਵਿੱਚ 330 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 2019-20 ਵਿੱਚ 481.67 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਏ। ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਸਾਲ 2020-21 ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਰਚ ਘਟ ਕੇ 392.88 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਛਾਲ ਆਇਆ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2021-22 ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਰਚਾ ਵਧ ਕੇ 1,134.31 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 2022-23 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 1,420.03 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2023-24 ਵਿੱਚ 1,366.34 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 1,391.18 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ ਵੀ 918.83 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਜਟ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 9 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ 7,730.77 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰਚ
ਕੁੱਲ ਬਜਟ ਦਾ ਲਗਭਗ 83 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਯਾਨੀ 5,658.16 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ, ‘ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ’ (ਅਖਬਾਰਾਂ, ਟੀਵੀ ਆਦਿ) ‘ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਤਾਬਚੇ, ਪੈਂਫਲੇਟ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਵਰਗੇ ‘ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ’ ਮਦ ‘ਤੇ 896.64 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਏ। ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਫੋਟੋ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰੇਡੀਓ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਫੰਡ
ਯੂ.ਪੀ. ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਹਰ ਥਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੀਵੀ, ਅਖਬਾਰਾਂ, ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਲਖਨਊ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ ਦੋ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਛਪਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ ਨਿਊਜ਼, ਵਨਇੰਡੀਆ, ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰਚੈਟ ਵਰਗੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬੈਨਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਚਾਰ
ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 2024-25 ਅਤੇ 2025-26 ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਚਾਰ ‘ਤੇ 60 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਕੁੰਭ ਦੌਰਾਨ ਖਰਚ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ‘ਯੂਅਰ ਸਟੋਰੀ’ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਾਲ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ 75 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ‘ਓ.ਡੀ.ਓ.ਪੀ.’ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂ, ਕੌਫੀ ਟੇਬਲ ਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰੀਲਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
– ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ (ਨਿਊਜ਼ਲਾਂਡਰੀ)
