ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 13ਵੀਂ ਵਾਰ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫ਼ਸੀਲ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਜੋਸ਼ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਥਕਾਵਟ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਹੀਣ ਅਭਿਆਸ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਦੋ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਪਹਿਲੀ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ‘ਤੇ ਜੇਨ-ਜ਼ੈੱਡ ਦਾ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਲਾਠੀਚਾਰਜ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਚੰਦਾ ਚੋਰੀ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮੋਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅਲਹਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਧਰਮ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦੋਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮਨੋਬਲ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਗਾਇਆ। ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਘੇਰੇਬੰਦੀ ਦਾ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ੇਰ ਅਜੇ ਵੀ ਗਰਜਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਬੇਜਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼। ਮੋਦੀ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ-ਤਕਨੋਕ੍ਰੈਟ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਸ ਡੈਮਾਗੌਗ (ਲੋਕ-ਲੁਭਾਊ ਨੇਤਾ) ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੋਸ਼ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲਿਆ। ਪਿਛਲੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ “ਤੇਜ਼” ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ “ਹੌਲੀ” ਪ੍ਰਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੱਥ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ ਝੱਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ‘ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ’ ਅਤੇ ‘ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ’ ਬੇਲੋੜੇ ਘਿਸੇ-ਪਿਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਪੂਰਵ-2014 ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਹਿਜ਼ ਰਸਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ; ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਠਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਧੇੜ ਉਮਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ, ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਕਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ। ਇੱਥੇ ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅੱਧਾ ਖਾਲੀ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਜੋ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਮੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ ਪਰ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ; ਨਾ ਹੀ ਚੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਿੰਸਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਥਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਆਇਆ, ਪਰ ਸਾਵਰਕਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਮੌਕਾ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ (ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਵੱਲ ਇੱਕ ਅਸਿੱਧਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ), ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਕਸਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਜਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਹੌਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦਤੁਵਾ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਿਣਾਉਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਵੱਲੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖਾਣਾ ਬੇਸਵਾਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਰਸੋਈਏ ਦੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਮੀਨੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਇਹ ਇਕੱਠ ਮੁਫ਼ਤ ਆਨਲਾਈਨ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਜੇਨ-ਜ਼ੈੱਡ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦਤੁਵਾ-ਪ੍ਰੇरित ਨਾਅਰਿਆਂ ਤੇ ਹੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅੱਧੀ-ਅਧੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਿੰਦਤੁਵਾ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਾ ਚੋਰੀ ਨੇ ਹਿੰਦਤੁਵਾ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੀ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।
ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ‘ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ’ ਦਾ ਮੰਤਰ ਆਪਣੀ ਜਾਦੂਈ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਅਰਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇਤਾ-ਬਿਲਡਰ ਗਠਜੋੜ ਹੱਥੋਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ‘ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ’ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ‘ਯੋਗਤਾ’ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੂੰਜੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਂਝੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਕੇ।
ਜਿਸ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਮਾਡਲ’ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿਵਾਉਣਾ ਪਿਆ ਕਿ “ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ”। ਉਸ ਸੀਮਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਜ਼ਰੂਰ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਉਸ ਛੋਟੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਜੋ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਹੁਣ ਹਵਾ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬੀ ਪਾਰੀ ਹੁਣ ਅੰਤ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
— ਹਰੀਸ਼ ਖ਼ਰੇ (‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ)
